Betondagi panjara: Toshkent sovet me’morchiligining sharqona nafosati — foto
Betondagi panjara: Toshkent sovet me’morchiligining sharqona nafosati — foto
Sputnik O‘zbekiston
1960–1980 yillardagi Toshkent modernizmi — beton, milliy naqshlar va quyoshdan himoya uyg‘unligi. Poytaxtning salobatli durdonalari shakl va yorug‘lik nigohida.
Bugungi Toshkentning o‘ziga xos me’moriy qiyofasi 1966-yilgi kuchli zilziladan so‘ng shaharning qayta tiklanishi davrida shakllandi. O‘sha yillarda O‘zbekiston poytaxti butun dunyo me’morlari va rassomlari uchun ijodiy tajriba maydoniga aylanib, jahonga "sharqona va seysmik modernizm" nomini olgan betakror uslubni taqdim etdi.Toshkent modernizmini hech bir boshqa shahar me’morchiligi bilan adashtirib bo‘lmaydi: u mahalliy iqlim, tabiat va ko‘p asrlik milliy urf-odatlarni chuqur anglashdan tug‘ilgan. Bu yerda sovuq temir-beton quyosh nurlaridan asrovchi nafis panjaralarga, moviy gumbazlarga va milliy hovlilarning shinam kayfiyatiga aylandi.Ushbu davrning har bir salobatli binosi nafaqat muhandislik, balki chuqur falsafiy vazifalarni ham hal etgan:Bugungi kunda Toshkent modernizm yodgorliklari jahon madaniy merosi sifatida e’tirof etilib, dadil muhandislik va milliy qadriyatlarning uyg‘unligiga yorqin misol bo‘lib xizmat qilmoqda.
1960–1980 yillardagi Toshkent modernizmi — beton, milliy naqshlar va quyoshdan himoya uyg‘unligi. Poytaxtning salobatli durdonalari shakl va yorug‘lik nigohida.
Bugungi Toshkentning o‘ziga xos me’moriy qiyofasi 1966-yilgi kuchli zilziladan so‘ng shaharning qayta tiklanishi davrida shakllandi. O‘sha yillarda O‘zbekiston poytaxti butun dunyo me’morlari va rassomlari uchun ijodiy tajriba maydoniga aylanib, jahonga "sharqona va seysmik modernizm" nomini olgan betakror uslubni taqdim etdi.
Toshkent modernizmini hech bir boshqa shahar me’morchiligi bilan adashtirib bo‘lmaydi: u mahalliy iqlim, tabiat va ko‘p asrlik milliy urf-odatlarni chuqur anglashdan tug‘ilgan. Bu yerda sovuq temir-beton quyosh nurlaridan asrovchi nafis panjaralarga, moviy gumbazlarga va milliy hovlilarning shinam kayfiyatiga aylandi.
"Toshkent me’morchiligidagi modernizm — bu shunchaki beton va oynalar yig‘indisi emas, balki me’moriy shakllarning janub quyoshi bilan jonli muloqotidir. Bu yerda panjara va relyef haykaltaroshlik nur-soyasi sifatida xizmat qilib, har bir binoni muazzam san’at asariga aylantiradi", — deydiO‘zbekiston Badiiy akademiyasi akademigiMarina Borodina.
Ushbu davrning har bir salobatli binosi nafaqat muhandislik, balki chuqur falsafiy vazifalarni ham hal etgan:
Gumbazli inshootlar va bozorlar (Chorsu bozori, Davlat sirki) an’anaviy sardoba va qadimiy sharq bozorlarining ruhini saqlab, minglab odamlarni moviy koshinli yagona ulkan gumbaz ostida jamladi.
Quyoshdan himoyalovchi fasadlar ("O‘zbekiston" mehmonxonasi, sobiq Aloqa vazirligi / Mobiuz binosi) xonalarni jazirama issiqdan himoya qiluvchi qabariq panjaralari orqali shaharning takrorlanmas timsoliga aylandi.
Madaniyat saroylari va san’at maskanlari ("Turkiston" san’at saroyi, O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi, Badiiy akademiyaning Markaziy ko‘rgazmalar zali) marmar, ganchkorlik va zamonaviy konstruktiv yechimlarning yuksak uyg‘unligini ko‘rsatdi.
Noyob turar joy loyihalari (O. Qalandarovning "Marvarid" (Jemchug) uyi) har uch qavatda ochiq hovli-ayvonlarga ega bo‘lgan "vertikal mahalla" g‘oyasini muvaffaqiyatli namoyon etdi.
"Modernizm davri Toshkentini asrab-avaylash — bu Sharq an’analari jahon miqyosidagi yangi va jasur me’moriy tilga ega bo‘lgan buyuk ijodiy davr xotirasini saqlab qolish demakdir", — deya hisoblaydi Marina Borodina.
Bugungi kunda Toshkent modernizm yodgorliklari jahon madaniy merosi sifatida e’tirof etilib, dadil muhandislik va milliy qadriyatlarning uyg‘unligiga yorqin misol bo‘lib xizmat qilmoqda.
"Marvarid" (Jemchug) 16 qavatli eksperimental turar-joy binosi: me’mor Opol Qalandarov tomonidan loyihalangan, ko‘p qavatli ochiq hovlilar va shamollatish tizimiga ega "vertikal mahalla" durdonasi.
Ma’muriy bino (hozirgi Mobiuz, sobiq Aloqa vazirligi): binoni qizib ketishdan asrovchi sakkiz qirrali yulduzsimon geometrik metall panjaralar namunasi.
"Xalqlar do‘stligi" san’at saroyi: bino haykaltaroshlik uslubidagi ulkan yaxlit blok sifatida barpo etilgan bo‘lib, uning mahobatli qiyofasi O‘rta Osiyoning qadimiy yodgorliklari hamda pog‘onali tarixiy inshootlarini yodga soladi.
O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi (sobiq V. I. Lenin muzeyi): oynavand asos ustida muallaq turgandek taassurot uyg‘otuvchi, oq marmar va milliy naqshli beton panjara bilan o‘ralgan muazzam kub.
"Turkiston" san’at saroyi: mutanosib kompozitsiyaga ega bo‘lgan mahobatli, oppoq bino. Bosh fasad an’anaviy stalaktitsimon ravoqlar (muqarnaslar)ni eslatuvchi quyoshdan himoyalovchi soyabonlar va relyefli modullarning bir maromdagi qatori bilan bezatilgan.
!["Marvarid" (Jemchug) 16 qavatli eksperimental turar-joy binosi: me’mor Opol Qalandarov tomonidan loyihalangan, ko‘p qavatli ochiq hovlilar va shamollatish tizimiga ega "vertikal mahalla" durdonasi. - Sputnik O‘zbekiston](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61118895_0:0:2496:1696_600x0_80_0_1_c1dad97557393cac97035581e1bb86b1.jpg ""Marvarid" (Jemchug) 16 qavatli eksperimental turar-joy binosi: me’mor Opol Qalandarov tomonidan loyihalangan, ko‘p qavatli ochiq hovlilar va shamollatish tizimiga ega "vertikal mahalla" durdonasi.")
!["Xalqlar do‘stligi" san’at saroyi: bino haykaltaroshlik uslubidagi ulkan yaxlit blok sifatida barpo etilgan bo‘lib, uning mahobatli qiyofasi O‘rta Osiyoning qadimiy yodgorliklari hamda pog‘onali tarixiy inshootlarini yodga soladi. - Sputnik O‘zbekiston](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61116809_0:0:2528:1686_600x0_80_0_1_dc6c47f81daad47d5a974e884736fd60.jpg ""Xalqlar do‘stligi" san’at saroyi: bino haykaltaroshlik uslubidagi ulkan yaxlit blok sifatida barpo etilgan bo‘lib, uning mahobatli qiyofasi O‘rta Osiyoning qadimiy yodgorliklari hamda pog‘onali tarixiy inshootlarini yodga soladi.")
!["Turkiston" san’at saroyi: mutanosib kompozitsiyaga ega bo‘lgan mahobatli, oppoq bino. Bosh fasad an’anaviy stalaktitsimon ravoqlar (muqarnaslar)ni eslatuvchi quyoshdan himoyalovchi soyabonlar va relyefli modullarning bir maromdagi qatori bilan bezatilgan. - Sputnik O‘zbekiston](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61116941_0:0:2400:1792_600x0_80_0_1_0e1d9aa00f6d1acaac71ff9fb0aef811.jpg ""Turkiston" san’at saroyi: mutanosib kompozitsiyaga ega bo‘lgan mahobatli, oppoq bino. Bosh fasad an’anaviy stalaktitsimon ravoqlar (muqarnaslar)ni eslatuvchi quyoshdan himoyalovchi soyabonlar va relyefli modullarning bir maromdagi qatori bilan bezatilgan.")
!["O‘zbekiston" mehmonxonasi: egilgan fasad shakli va milliy panjarani eslatuvchi quyoshdan himoyalovchi beton naqshlari bilan mashhur Toshkent ramzi. - Sputnik O‘zbekiston](https://cdn1.img.sputniknews.uz/img/07ea/0a/0c/61120124_0:0:2624:1632_600x0_80_0_1_98bc18554b56c8c7021ddbec6798d31b.jpg ""O‘zbekiston" mehmonxonasi: egilgan fasad shakli va milliy panjarani eslatuvchi quyoshdan himoyalovchi beton naqshlari bilan mashhur Toshkent ramzi.")
