Turkiya, Saudiya Arabistoni va Pokiston shartnomasi Eronga qarshi qaratilmagan
13:56 08.08.2026 (yangilandi: 14:05 08.08.2026)
© AP Photo / Burhan Ozbilici
Obuna bo‘lish
Ekspertlar orasida "Musulmon NATO"si nomini olgan yangi harbiy ittifoq aslida kimga qarshi qaratilgan?
TOShKENT, 8 avg — Sputnik. Turkiyaning Saudiya Arabistoni va Pokiston bilan mudofaa shartnomasi Eronga yoki boshqa biron bir davlatga qarshi qaratilmagan, dedi Turkiya vitse-prezidenti Jevdet Yilmaz.
"Makka qo‘shma mudofaa shartnomasi Eronga yoki boshqa biron bir davlatga qarshi qaratilmagan. U mintaqaviy xavfsizlikni, o‘zaro mudofaani va to‘xtatuvchi kuchlarni mustahkamlashga qaratilgan", dedi Yilmaz STT Türk telekanaliga.
Shuningdek vitse-prezident kelajakda ushbu shartnomaga boshqa davlatlar, xususan Misr ham qo‘shilishi mumkinligini istisno qilmadi.
"Kelajakda, albatta, bu shartnoma kengaytirilishi mumkin. Misr ancha kuchli davlat va uning ishtiroki bunday format uchun muhim bo‘lishi mumkin", - dedi Yilmaz Misrning qo‘shilish ehtimoli haqidagi savolga javoban.
Bir kun oldin Turkiya, Saudiya Arabistoni va Pokiston rahbarlari tomonidan Makka shahrida mudofaa shartnomasi imzolangan edi. Shartnoma ushbu davlatlar orasida razvedka ma’lumotlarini almashish va mintaqaviy xavfsizlikni muvofiqlashtirish sohasida hamkorlikni nazarda tutadi.
Ekspert fikri
Ushbu shartnoma mintaqada kuchlar muvozanatini o‘zgartirishi mumkin, deb hisoblaydi Yaqin Sharq mintaqasi bo‘yicha siyosiy ekspert Yusuf Ener RIA Novostiga.
"Agar uch tomonlama format institutsionalizatsiya qilinsa, uning mintaqadagi boshqa davlatlarni ham qamrab olishi mumkin. Bu holda, Anadoludan Qizil dengiz, Fors ko‘rfazi va Hind okeanigacha yangi xavfsizlik konturi shakllanishi mumkin", dedi Ener.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Anqara, Ar-Riyod va Islomobod o‘rtasidagi kelishuvni nafaqat uch mamlakat, balki butun mintaqaviy xavfsizlik tizimi uchun ham muhim qiladigan narsa - bu yanada kengayish imkoniyati.
Mutaxassis, shuningdek shartnoma a’zolari bir-birini to‘ldiruvchi imkoniyatlarga ega ekanligini ta’kidladi: Turkiyada rivojlangan mudofaa sanoati bor va katta harbiy salohiyatga ega, Saudiya Arabistoni moliyaviy va energetika resurslariga ega, Pokiston esa ko‘p sonli armiya va yadroviy salohiyatga ega davlat.
Enerning fikricha, yangi ishtirokchilarning qo‘shilishi bilan format ancha katta "vazn"ga ega bo‘lishi va jamoaviy hamkorlik sohasini Yaqin Sharqdan Janubiy Osiyogacha kengaytirishi mumkin.
Shuningdek, ekspert shartnomaning muhim jihatga e’tibor qaratdi — uch davlatdan biriga uyushtirilgan qurolli hujum barcha ishtirokchilarga qilingan hujum deb hisoblanadi. (NATO kabi - tahr.)
Uning fikricha, bu shartnomaga an’anaviy qurol-yarog‘ hamkorligidan tashqari, o‘zaro mudofaa kafolatlari xarakterini beradi.
Yana bir siyosatshunos Potr Akopovning so‘zlariga ko‘ra, yangi tashkil qilingan "islom NATO"si Yaqin Sharqdagi islom davlatlariga asosiy tahdid bo‘lgan Isroil va AQSh birlashmasiga qaratilgan.
"Islom NATO"sining yaratilishidan ikkinchisi asosiy yutqazuvchilar bo‘ladi. U ularga qarshi emas, balki ularni tajovuzdan himoya qilishga qaratilgan va mintaqadagi barcha uchun (ham real, ham potensial) tahdid soladigan yagona mamlakat yadroviy Isroildir. To‘g‘ri, u o‘z-o‘zidan emas, balki Amerika avatari sifatida tahdid soladi, ammo hamma narsa ikki davlatning asta-sekin parchalanishga mahkum bo‘lgan simbiozini ko‘rsatadi. Shunda mintaqaning qolgan qismiga o‘yin qoidalarini Isroil emas, balki Isroilning mavjud bo‘lish shartlarini belgilaydigan boshqalar bo‘ladi. Va bu yerda yadroviy qurolga ega musulmon harbiy ittifoqining mavjudligi hal qiluvchi rol o‘ynaydi", - dedi Akopov.
