AQSh va Eron o‘rtasidagi bitim: nimalar ma’lum
© REUTERS / Dado Ruvic
Obuna bo‘lish
AQSh va Eron o‘rtasidagi bitim 19-iyun kuni imzolanishi kutilmoqda.
TOShKENT, 15-iyun — Sputnik. AQSh va Eron mojaroni hal qilishga kelishib oldi. 19-iyun kuni bitimni Jenevada imzolash rejalashtirilgan.
Amerika tomoni bayonotlari
Amerika rahbari Donald Tramp Eron bilan kelishuv 19-iyun kuni imzolanishini tasdiqladi.
Tramp Rossiya prezidenti Vladimir Putin va Xitoy raisi Si Szinpinga Eron bilan mojaroni hal etishda ko‘maklashgani uchun minnatdorlik bildirdi.
Tramp “Eronning dengiz qamali zudlik bilan bekor qilinishini” bildirdi va bepul o‘tish uchun Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochishga “ruxsat berdi”.
Eronning 20-yilga uranni boyitishni to‘xtatishi haqidagi muzokaralar hali davom etmoqda, biroq Vashington Eronning 15-yilga voz kechishiga ham rozi.
AQSh hozircha Eronning yadro yonilg‘isini olib qo‘yish bilan shug‘ullanmaydi. “Biz yadro changi bilan keyinroq, kirishga va bunga tayyor bo‘lganimizda shug‘ullanamiz. Men kelasi bir yoki ikki oy ichida degan bo‘lardim, shoshayotgan joyimiz yo‘q”, - dedi Tramp.
Agar Eron bilan yakuniy kelishuvga erishilmasa, AQSh yoki unga qarshi harbiy amaliyatni boshlaydi, yoki Yaqin Sharqning 20 foiz daromadi evaziga “uning qo‘riqchisi” rolini o‘z zimmasiga oladi.
AQSh vitse-prezidenti Jey Di Vens Eron bilan bitimni Qo‘shma Shtatlar uchun katta g‘alaba deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, kelishuvga erishish Yaqin Sharqni kelasi 50-yilga o‘zgartirib yuborishi mumkin. “Bu urishga nuqta qo‘yadi, bu Yaqin Sharqni investitsiyalar uchun yanada jozibador qiladi. Bu gullab-yashashni va Amerika xalqi uchun energiya uchun yanada past narxlarni anglatadi”, - dedi Vens.
Tramp AQSh va Eron tuzadigan kelishuv Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxuni qoniqtirishini ma’lum qildi.
Eron tomoni bayonotlari
Eron TIV rahbari o‘rinbosari Kozim G‘aribobodiy “o‘zaro anglashuv memorandumi matni yakunlangani va rasmiy imzolash juma kuni Shveysariyada bo‘lib o‘tishini” ma’lum qildi.
“Mehr” agentligi Eron va AQSh o‘rtasida kelishuv imzolangandan keyin Ho‘rmuz bo‘g‘ozi 30 kun ichida to‘liq ochilishini xabar qildi.
Agentlik ma’lumotlariga ko‘ra, bir oy ichida Vashington Eron portlari qamalini bekor qilish va mamlakat bilan chegaradosh hududlardan o‘z qo‘shinlarini olib chiqib ketish majburiyatini oladi.
Qolaversa, AQSh muzokaralarning yakuni bosqichini o‘tkazish davrida Eronga qarshi yangi sanksiyalar etish emaslik, Yaqin Sharqqa yangi kuchlarini jo‘natmaslik majburiyatini oladi. Shu bilan birga, o‘t ochishni to‘xtatish zudlik bilan va barcha frontlarda, jumladan, Livanda kuchga kirishi shart.
Shuningdek, “Mehr” ma’lumotlariga ko‘ra, AQSh muzokaralarning yakuni bosqichi boshlanishiga qadar Eronning 12 mlrd dollarlik aktivini blokdan chiqarishi shart. Keyin yana shuncha 60 kun ichida qaytariladi. Biroq Vashington bu ma’lumot rad etmoqda.
Eron unga yetkazilgan zararni 300 mlrd dollarga baholadi, mamlakatni qayta tiklash rejasini AQSh va uning ittifoqchilari taqdim etishi shart.
Eron va AQSh erishilgan kelishuvni amalga oshirishni nazorat qilish mexanizmini yaratish to‘g‘risida kelishib oldi, uning nizomlari BMT Xavfsizlik Kengashining tegishli rezolyutsiyasi bilan mustahkamlanadi.
G‘aribobodiy so‘zlariga ko‘ra, 60 kunlik sulh davomida tomonlar Erondan sanksiyalarni olib tashlash, uning yadro dasturi, mamlakatni qayta tiklash va uning iqtisodiy rivojlanishi kabi masalalarni muhokama qiladi.
Eron tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari muzokaralar boshlanishi AQSh harakatlariga bog‘liqligini urg‘uladi, xususan, harbiy amaliyatning to‘xtalishi, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi qamali bekor qilinishi hamda Eron aktivlarining blokdan chiqarilishi.
Bitim imzolanishi
“The New York Times” gazetasi ma’lumotiga ko‘ra, Jenevadagi imzolash marosimida Eron tomonidan Majlis (parlament) raisi Muhammad Boqir Qolibof va Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi, Amerika tomonidan vitse-prezident Jey Di Vens ishtirok etadi.
Birlashgan millatlar tashkiloti bosh kotibi Antoniu Guterrish AQSh va Eron o‘rtasidagi kelishuvga erishishni olqishladi va uni “mojaroni tinch yo‘l bilan hal qilish yo‘lidagi muhim qadam”deb atadi. Guterrish BMT barqaror va keng qamrovli tinchlikka erishishda tomonlarni qo‘llab-quvvatlashga tayyorligini tasdiqladi.
