O‘zbekistonda bolalarni internetda himoya qilish: nimalar o‘zgarishi mumkin?
11:16 10.11.2026 (yangilandi: 11:36 10.11.2026)
© Sputnik
Obuna bo‘lish
Oybek Yo‘ldoshev bolalarni internetda himoya qilish, ota-onalarni o‘qitish va platformalar mas’uliyatiga oid takliflarni bildirdi.
TOShKENT, 10 noya — Sputnik. O‘zbekistonda bolalarni internetdagi xavflardan himoya qilish uchun platformalar mas’uliyatini oshirish, maktablarda kiberbulling haqida xabar berishning yagona tartibini yaratish va ota-onalarni raqamli savodxonlikka o‘qitish taklif etildi.
Bu haqda ta’lim va ilm-fan vazirining birinchi o‘rinbosari Oybek Yo‘ldoshev III Rossiya–O‘zbekiston mediaforumida ma’lum qildi, deb xabar bermoqda Sputnik O‘zbekiston muxbiri.
Uning ta’kidlashicha, bolalarni internetda himoya qilish faqat zararli saytlarni cheklash yoki alohida xavfsiz platformalar yaratish bilan cheklanmasligi kerak. Buning uchun bolalar, ota-onalar, o‘qituvchilar va internet platformalarini qamrab oladigan yaxlit tizim zarur.
Qanday o‘zgarishlar taklif etildi?
Yo‘ldoshev bolalarning raqamli xavfsizligini ta’minlash uchun quyidagi yo‘nalishlarga e’tibor qaratish zarurligini aytdi:
Internet platformalari mas’uliyatini oshirish. Bolalar foydalanadigan platformalar ularning xavfsizligi uchun asosiy mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi lozim. Bu vazifani faqat ota-onalarga yuklab qo‘ymaslik kerak.
Yoshni tekshirish tartibini takomillashtirish. Platformalar foydalanuvchining yoshini aniqlashi, biroq buning uchun ortiqcha shaxsiy ma’lumotlarni talab qilmasligi zarur.
Maktablarda yagona murojaat tartibini yaratish. Bola internetda tahdid, ta’qib yoki zararli kontentga duch kelsa, qayerga xabar berishini bilishi kerak. Maktabdagi mas’ullar va o‘qituvchilar bunday murojaatlarni tegishli idoralarga, zarur hollarda 112 xizmatiga yetkazishi nazarda tutilmoqda.
Ota-onalarni o‘qitish. Maktablarda ota-onalar yig‘ilishlari doirasida raqamli xavfsizlik bo‘yicha 15–20 daqiqalik amaliy mashg‘ulotlar tashkil etish mumkin.
O‘qituvchilar malakasini oshirish. Pedagoglarni raqamli xavfsizlik, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va bolalar bilan ishlashning zamonaviy usullariga o‘rgatish lozim.
Raqamli savodxonlikni uzluksiz o‘qitish. Bolalarga internetdan xavfsiz foydalanishni faqat boshlang‘ich sinflarda emas, balki ta’limning keyingi bosqichlarida ham o‘rgatish taklif qilindi.
O‘zbek tilida sifatli kontent yaratish. Zararli materiallarni cheklash bilan birga, bolalarga qiziqarli ta’lim kontentini ko‘paytirish, ularni yolg‘on axborot, internet firibgarligi va dipfeyklarni aniqlashga o‘rgatish zarur.
Vazir o‘rinbosari internetdan foydalanish ko‘lami kengayib borayotgani bilan birga, raqamli xavflar ham ortib borayotganini ta’kidladi.
O‘zbekistonda so‘nggi besh yilda kiberjinoyatlar soni 4865 tadan 62 440 tagacha ko‘paygan. 2021–2025 yillarda fuqarolarga yetkazilgan moddiy zarar 3,73 trln so‘mni tashkil etgan. Shundan 1,89 trln so‘mi 2025-yilning dastlabki 11 oyiga to‘g‘ri kelgan.
Yo‘ldoshev Yevropa va Markaziy Osiyoda har olti nafar bola va o‘smirdan biri internetda ta’qibga duch kelishi haqidagi ma’lumotlarni ham keltirdi.
Uning fikricha, muammoni faqat taqiqlar orqali hal qilib bo‘lmaydi. Bolalarni xavfli axborotdan himoya qilish bilan birga, ularda internetdan ongli va xavfsiz foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish kerak.
Ota-onalar ham o‘qishi kerak
Yo‘ldoshevning ta’kidlashicha, bugun ko‘p hollarda ota-onalarning axborot savodxonligi farzandlarinikidan pastroq.
Shu sababli raqamli xavfsizlik dasturlari faqat bolalarga emas, kattalarga ham mo‘ljallanishi zarur.
Jumladan, ota-onalarga bolasi ko‘rayotgan kontentni baholash, xavfli materiallarni ajratish, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va internetdagi tahdidlarga qanday munosabat bildirishni o‘rgatish taklif qilindi.
Yo‘ldoshev messenjerlar orqali hujjat almashish shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi nuqtayi nazaridan eng xatarli usullardan biri ekanini ham ta’kidladi.
Rossiya bilan qanday hamkorlik rejalashtirilmoqda?
Yo‘ldoshev Rossiya bilan bolalarning raqamli muhitdagi xavfsizligi bo‘yicha qo‘shma tadqiqotlar o‘tkazish imkoniyatini qayd etdi.
Xususan, ikki mamlakat mutaxassislari kiberbulling, firibgarlik, dipfeyklar va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha o‘quv materiallari tayyorlashi mumkin.
Shuningdek, pedagoglar uchun ochiq o‘quv modullari kutubxonasini yaratish, ularni har bir mamlakatning milliy tiliga moslashtirish hamda yoshlar o‘rtasida kiberxavfsizlik bo‘yicha musobaqalar tashkil etish taklif qilindi.
Vazir o‘rinbosari O‘zbekistonda Kembrij va YuNISEF bilan raqamli savodxonlik dasturlari ishlab chiqilayotganini ham ta’kidladi.
Hozir qanday choralar amal qilmoqda?
O‘zbekistonda 2026–2030 yillarga mo‘ljallangan Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish strategiyasi tasdiqlangan.
Unda internet orqali sodir etiladigan zo‘ravonlikning oldini olish, bolalar va ota-onalarning raqamli xavflar haqidagi xabardorligini oshirish kabi vazifalar belgilangan.
Mediaforumda aytilgan platformalar mas’uliyati, maktablarda murojaatlarning yagona tartibi va ota-onalar uchun amaliy mashg‘ulotlarga oid tashabbuslar esa vazir o‘rinbosarining takliflari sifatida bildirildi.
