XVJ O‘zbekistonni xatardan ogohlantirdi
11:56 20.06.2026 (yangilandi: 12:03 20.06.2026)
© Sputnik / Natalya Seliverstova
/ Obuna bo‘lish
XVJ daromadlar oshishi sharoitida ichki talabning ortiqcha oshishiga yo‘l qo‘ymaslikka chaqirdi.
TOShKENT, 20-iyun — Sputnik. Xalqaro valyuta jamg‘armasi O‘zbekiston iqtisodining yuqori o‘sish sur’atlarni qayd etgan holda, kelajakda sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan xavflardan ogohlantirdi.
O‘zbekiston YaIMi barqaror o‘smoqda
O‘zbekiston real YaIMi 2025-yilda kuchli ichki talab bilan qo‘llab-quvvatlanib, 7,7 foizga jadal o‘sdi va 2026-yilning birinchi choragida o‘sish o‘tgan yilga nisbatan 8,7 foizga yetdi. Ishsizlik va qashshoqlik darajasi pasayishda davom etdi.
Inflyatsiya esa yuqori darajadan pasayib 2026-yil aprel oyida o‘tgan yilga nisbatan 7,0 foizga yetdi. 2025-yilda konsolidatsiyalangan budjet taqchilligi 2,1 foizgacha qisqardi, joriy hisob taqchilligi YaIMning 3,9 foizigacha pasaydi.
Inflyatsiya esa yuqori darajadan pasayib 2026-yil aprel oyida o‘tgan yilga nisbatan 7,0 foizga yetdi. 2025-yilda konsolidatsiyalangan budjet taqchilligi 2,1 foizgacha qisqardi, joriy hisob taqchilligi YaIMning 3,9 foizigacha pasaydi.
Bunga kuchli iqtisodiy faollik, oltinning yuqori narxlari va xorjdan pul o‘tkazmalarining yuqori miqdori sababa bo‘ldi. Xalqaro oltin-valyuta zahiralari ham yetarli darajada qolmoqda.
Xatarlar saqlanib qolmoqda
O‘zbekiston iqtisodiyoti kuchli natijalarga erishishda davom etmoqda. O‘sish kuchli bo‘lib qolmoqda, bu hukumatning iqtisodiyotni o‘zgartirish va bozor islohotlarini ilgari surish bo‘yicha sa’y-harakatlari bilan rag‘batlantirilmoqda; fiskal va tashqi balanslar yaxshilanishda davom etmoqda va inflyatsiya pasaymoqda.
Biroq, iqtisodiy faollik kuchli ichki talab bilan qo‘llab-quvvatlanib, salohiyatdan yuqori ko‘rinadi, global noaniqlik va xatarlar sezilarli darajada saqlanib qolmoqda.
Bu barqaror va inklyuziv o‘sishni ta’minlash uchun ta’minot sohasidagi islohotlarni ilgari surish bilan birga, mavjud sharoitda oqilona siyosatni boshqarishning muhimligini ta’kidlaydi.
Fiskal siyosat iqtisodiy qizib ketish xavfini kamaytirish va buferlarni qayta tiklashga ustuvor ahamiyat berishi kerak.
2026 yilda, ayniqsa, daromadlarning oshib ketishi ehtimolini hisobga olgan holda, talabning ortishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak.
Yil davomida xarajatlarni to‘g‘irlashni cheklash inflyatsiyani pasaytirishga va siyosatning ishonchliligini oshirishga yordam beradi.
2026 yilda, ayniqsa, daromadlarning oshib ketishi ehtimolini hisobga olgan holda, talabning ortishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak.
Yil davomida xarajatlarni to‘g‘irlashni cheklash inflyatsiyani pasaytirishga va siyosatning ishonchliligini oshirishga yordam beradi.
XVJ tavsiyalari
Kelajakka nazar tashlasak, resurslar daromadlarining o‘zgaruvchanligining xarajatlarga ta’sirini yanada samarali cheklash uchun fiskal tizimni takomillashtirish makroiqtisodiy barqarorlikni va vaqtlararo intizomni mustahkamlashga yordam beradi.
Qo‘shimcha operatsion maqsadni joriy etish (masalan, resurs daromadlaridan tashqari asosiy budjet taqchilligining chegarasi) haqiqiy xarajatlar ehtiyojlariga javob berish uchun moslashuvchanlikni saqlab qolish bilan birga, protsikliklikni bartaraf etishga yordam beradi.
Qo‘shimcha operatsion maqsadni joriy etish (masalan, resurs daromadlaridan tashqari asosiy budjet taqchilligining chegarasi) haqiqiy xarajatlar ehtiyojlariga javob berish uchun moslashuvchanlikni saqlab qolish bilan birga, protsikliklikni bartaraf etishga yordam beradi.
Daromadlarni jalb qilish va fiskal institutlarni mustahkamlashdagi barqaror taraqqiyot O‘zbekistonning muhim rivojlanish ehtiyojlarini qondirish uchun juda muhim bo‘lib qolmoqda.
Ba’zi aksiz solig‘ini oshirish, imtiyozlar va soliq ta’tillarini kamaytirish, shuningdek, soliq va bojxona ma’muriyatini kuchaytirish so‘nggi yillarda kuzatilgan soliq tushumlarining YaIMga nisbatan pasayishini to‘xtatishga yordam beradi.
Shu bilan birga, o‘rta muddatli budjetni rejalashtirish, davlat investitsiyalarini boshqarish, xazina operatsiyalari va budjet xavflarini monitoring qilishni (ayniqsa, davlat korxonalari va davlat-xususiy sheriklik subyektlari bilan bog‘liq xavflarni) yanada takomillashtirish xarajatlar sifati, samaradorligi va shaffofligini oshiradi.
Markaziy bank maqsad qilgan inflyatsiya darajasiga erishish uchun pul-kredit siyosatining yetarlicha qat’iy pozitsiyasini saqlab qolish tavsiya etiladi.
Ba’zi aksiz solig‘ini oshirish, imtiyozlar va soliq ta’tillarini kamaytirish, shuningdek, soliq va bojxona ma’muriyatini kuchaytirish so‘nggi yillarda kuzatilgan soliq tushumlarining YaIMga nisbatan pasayishini to‘xtatishga yordam beradi.
Shu bilan birga, o‘rta muddatli budjetni rejalashtirish, davlat investitsiyalarini boshqarish, xazina operatsiyalari va budjet xavflarini monitoring qilishni (ayniqsa, davlat korxonalari va davlat-xususiy sheriklik subyektlari bilan bog‘liq xavflarni) yanada takomillashtirish xarajatlar sifati, samaradorligi va shaffofligini oshiradi.
Markaziy bank maqsad qilgan inflyatsiya darajasiga erishish uchun pul-kredit siyosatining yetarlicha qat’iy pozitsiyasini saqlab qolish tavsiya etiladi.
Valyuta kursining moslashuvchanligining yaqinda erishilgan o‘sishini saqlab qolish shoklarni yumshatish, xalqaro zaxiralarni himoya qilish va inflyatsiyani maqsadli belgilash tizimining samarali ishlashini ta’minlash uchun juda muhimdir.
Moliyaviy integratsiya tashabbuslari maqsadli va imtiyozli kreditlar va ma’muriy qoidalarga emas, balki raqobat, shaffoflik va risklarni oqilona boshqarishga asoslangan bo‘lishi kerak.
