TOShKENT, 4 fev — Sputnik. Toshkent metropoliteni — Markaziy Osiyo uchun tengi yo‘q transport infratuzilmasi va me’moriy meros obyekti. Uning qurilishi 1972-yil iyul oyida boshlangan, birinchi yo‘nalish — Chilonzor liniyasi esa 1977-yil 6-noyabr kuni ochilgan. Bu liniya poytaxtning zich aholi yashaydigan janubi-g‘arbiy qismini tarixiy markaz bilan bog‘lab, shahar mobilligini rivojlantirishda muhim omil bo‘ldi.
Tarixiy yo‘l: yer ostidan metroko‘priklargacha
Birinchi 9 bekat ishga tushirilgach, qurilish faol davom ettirildi. 1980-yilda uzunligi 16,3 km bo‘lgan va 12 bekatdan iborat Chilonzor liniyasi to‘liq yakunlandi.
Uning ortidan 1984–1991 yillar davomida to‘rt bosqichda qurilgan O‘zbekiston liniyasi shakllandi. U Toshkent markazini temir yo‘l vokzali, Beruniy tumani va shimoli-g‘arbiy aholi punktlari bilan bog‘ladi. Liniya uzunligi 14,2 km bo‘lib, 11 bekatni o‘z ichiga oladi.
2001 yilda Yunusobod liniyasining birinchi bosqichi ishga tushirildi, 2020-yilda esa yana ikki bekat — "Turkiston" va "Yunusobod" qo‘shildi. Bugungi kunda ushbu liniya 8 bekatdan iborat bo‘lib, yirik turar-joy massivini shahar markazi bilan bog‘laydi.
So‘nggi yillarning eng yirik loyihalaridan biri — 2017-yilda qurilishi boshlangan yer usti halqa liniyasi. 2020-yil avgustida uning birinchi bosqichi — 11,5 km uzunlikdagi 7 bekatli uchastka foydalanishga topshirildi. Shu yili Sergeli liniyasi ham ochilib, Toshkentning eng yirik massivlaridan birida transport qulayligini sezilarli oshirdi.
2020 yil: rivojlanishdagi keskin o‘sish
Faqatgina bir yil — 2020-yilda — birdaniga 14 ta yangi bekat ochildi, metro tarmog‘ining umumiy uzunligi esa 21,4 km ga oshdi.
Bugungi kunda metro tarmog‘i 70,8 km dan ortiq bo‘lib, jami 50 ta bekat faoliyat ko‘rsatadi. Tizim quyidagi yo‘nalishlardan iborat:
Chilonzor liniyasi — 12 bekat
O‘zbekiston liniyasi — 11 bekat
Yunusobod liniyasi — 8 bekat
Yer usti halqa liniyasi — 7 bekat
Sergeli liniyasi — 5 bekat
Poytaxtning alohida faxri — shahar kanallari ustidan o‘tuvchi uchta metromost bo‘lib, ular MDH hududi uchun noyob injenerlik yechimidir.
Arxitektura va xavfsizlik: Toshkent metrosining tashrif qog‘ozi
Toshkent metrosi nafaqat tarmoq kengligi, balki o‘ziga xos me’moriy yechimlari bilan ham mashhur. Har bir bekat — alohida badiiy konsepsiya.
"Kosmonavtlar" bekati chuqur ko‘k rangdagi panellarda tasvirlangan kosmonavtlar portretlari bilan hayrat uyg‘otadi. "Alisher Navoiy" bekati esa milliy uslubda bezalib, mintaqadagi eng chiroyli yer osti maydonlaridan biri hisoblanadi.
Zilzilabardoshlik metro qurilishining eng muhim talablaridan biri. Bekatlar va tonnellar O‘zbekistonning seysmik sharoitini inobatga olgan holda maksimal xavfsizlikni ta’minlash uchun loyihalashtirilgan.
2018 yildan boshlab metroda foto va video olish rasmiy ravishda ruxsat etildi — bu ochiqlik va turizm rivojiga turtki bo‘ldi.
"Toshkent metropoliteni — bu shunchaki transport emas. Bu davrlar ko‘zgusi, injenerlik jasorati va poytaxtning madaniy ramzi bo‘lib, u shahar bilan birga o‘sishda davom etmoqda."
Yo‘lovchilar oqimi va harakat tarkibini yangilash
Poytaxtning o‘sishi metropoliten yuklamasining keskin oshishiga olib keldi. Agar 2021-yilda metro kuniga 300 ming yo‘lovchi tashigan bo‘lsa, bugungi kunda bu ko‘rsatkich 1 milliondan oshdi.
2024 yil 16-dekabr kuni tarixiy natija qayd etildi — bir kunda 1 milliondan ortiq yo‘lovchi tashildi. Bu Toshkent metrosi tarixidagi mutlaq rekorddir.
Yuklamani yengillashtirish maqsadida harakat tarkibi jadal yangilanmoqda.
2021 yilgacha atigi 36 ta poyezd qatnagan bo‘lsa, 2025-yilga kelib ularning soni 75 taga yetdi. Yaqin yillarda yana 56 ta vagon (14 ta poyezd) keltirilishi rejalashtirilgan bo‘lib, bu tig‘iz soatlarda intervallarni yanada qisqartirish imkonini beradi.
Rivojlanish istiqbollari
Yaqin yillarda quyidagi obyektlar qurilishi rejalashtirilgan:
Halqa yer usti liniyasining ikkinchi bosqichi — 17 km, 9 bekat
Chilonzor liniyasining Toshkent traktor zavodigacha uzaytirilishi — 8,2 km, 4 bekat
O‘zbekiston liniyasining Qorakamish massivigacha davom ettirilishi — 3,2 km, 2 bekat
Ushbu loyihalar uzoq hududlarda yashovchi aholi uchun transport qulayligini oshirish va shahar mobilligini yaxshilashga xizmat qiladi.